امضای تفاهم نامه گردشگری در مورد تالاب‌ها در غیاب محیط زیست! آیا تهاجمی تازه در پیش است؟

گیل فام؛

این روزها گوشمان به شنیدن اخبار و اقدامات عجیب عادت کرده است به ویژه در زمینه محیط زیست، اما امیدوارم زبان و عمل ما فعالان مدنی این حوزه هیچ‌گاه به سکوت در برابر این روند عادت نکند.

آخرین نمونه از این دست اخبار، امضای تفاهم نامه همکاری بین وزارت نیرو و سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ‌ است.

در حاشیه امضای این تفاهم نامه اظهار نظر طرفین در مورد برخی موضوعات ‌قابل تأمل است:

-با بارشهای اخیر ۵۰ تالاب و ۱۷۰ دریاچه سد مستعد اجرای طرح های گردشگری هستند. (۱)

– در این نشست ضمن امضای تفاهم‌نامه، بین مدیران دو دستگاه، معاونان این دو سازمان نیز در همین جلسه با یکدیگر گفت‌وگو می‌کنند و از همین فردا اجرای این تفاهم‌نامه همکاری آغاز خواهد شد. (۲)

– در کشور ظرفیت‌های بی‌نظیری در حوزه گردشگری آبی داریم و آماده هرگونه همکاری با سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری برای رونق این نوع از گردشگری در کشور هستیم. (۲)

-سدها و تالاب‌ها بخش مهمی از حوزه گردشگری را شامل می‌شوند . سرعت ایجاد شغل در گردشگری دو تا دو و نیم برابر سایر بخش‌هاست.(۳)

– صنعت گردشگری نقش بی‌بدیلی در ایجاد اشتغال دارد و سرعت ایجاد اشتغال در این حوزه ۲ونیم برابر سایر بخش‌هاست. (۲)

– علاوه بر وزارت نیرو با وزارت بهداشت نیز تفاهم‌نامه همکاری امضا کردیم و در روزهای آینده نیز با وزارت جهاد کشاورزی تفاهم‌نامه‌ای با هدف توسعه و رونق گردشگری و استفاده از ظرفیت‌های این حوزه در صنعت گردشگری، امضا خواهیم کرد. (۲)

با توجه به این اظهارات ذکر چند نکته لازم است:

۱- آیا وزیر محترم نیرو صرفا با توجه به بارشهای نادر اخیر به چنین نتیجه ای رسیده اند یا اینکه طی یک برنامه هدفمند و بلند مدت و بر پایه مطالعات اقلیمی و آماری و هیدرولوژیکی اینگونه نتیجه گرفته اند که این تعداد سد و تالاب آماده بهره برداری در صنعت گردشگری هستند؟ نوع بیان ایشان که ناظر به بارشهای اخیر است چرا که بنا بر اظهار نظر اقلیم شناسان بارندگی های سال ۹۸ دوره بازگشتی حدود ۲۰۰ ساله دارند که آمارهای سازمان مدیریت بحران کشور نیز موید این مطلب هست. همچنین نوع عملکرد گذشته نیز گویای این است که توجه بنیادی و بلند مدتی بر این حوزه موجود نبوده است، حال پرسش این است که اتخاذ یک تصمیم کلان و سیاستگذاری بلند‌مدت بر اساس یک اتفاق اقلیمی کوتاه‌مدت و ناپایدار و با دوره تکرار احتمالا دراز مدت، چقدر خردمندانه وهوشمندانه است؟

۲- مورد دیگری که موجب افزایش نگرانی بر غلبه نگاه کوتاه مدت و دیدگاه صرف اقتصادی بهره بردارانه بر رویکرد توسعه پایدار و استفاده خردمندانه از منابع می‌‌‌شود، اظهار نظرهای چون تمرکز بر سرعت ایجاد اشتغال در این بخش و فراموش کردن هرگونه اظهار نظر حفاظتی و مشارکت نداشتن نهادهای نظارتی و حفاظتی و نظر و تخصصشان در این تفاهم نامه و کم توجهی در پرداختن به توان و ظرفیت اکولوژیک در توسعه این بخش است.

۳-هرچند شاید وزارت نیرو خود را حاکم مطلق بر منابع آبی چون رودخانه و سد و نیز آبهای زیر زمینی بداند و رأسا اقدام به انعقاد تفاهم نامه و تصمیم گیری در مورد نوع استفاده از این منابع با نهادهای دولتی و خصوصی دیگر کند اما بحث در مورد تالاب و تصمیم‌گیری در مورد آن پیچیدگی‌های فنی و قانونی دیگری دارد که توجه نکردن به آن‌ها مصداق بخشیدن از کیسه خلیفه خواهد بود.

همچنین برخی تجربیات و مصدایق گذشته در توسعه گردشگری در عرصه های طبیعی و معضلات به وجود آمده در ورود پسماند به آن عرصه‌ها و تخریب پوشش های گیاهی همچنین تجاوز به قلمرو حیات وحش و … نشان از بی توجهی به این پیچیدگی‌های فنی و ظرافت های قانونی بوده و موجب افزایش نگرانی ها در مورد آینده است.

۴- به موجب ماده ۱۶ قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست، کلیه عرصه و اعیان تالابهای متعلق به دولت در اختیار سازمان حفاظت محیط زیست است و سازمان در بهره برداری از تالابها قائم مقام بوده و حق واگذاری عین آن را ندارد. بنابراین نه تنها این دو نهاد (وزارت نیرو و سازمان میراث فرهنگی و گردشگری) رأسا نمی توانند بدون دخالت سازمان حفاظت محیط زیست در مورد بهره برداری و مدیریت تالابها تصمیم بگیرند بلکه حتی سازمان محیط زیست نیز نمیتواند این اختیار خود را به این سازمانها تفویض و یا واگذار کند.

۵- فارغ از نقطه نظر قانونی، از نظر فنی نیز برای تعداد زیادی از ۵۰ تالاب مد نظر وزیر محترم نیرو با نظارت سازمان حفاظت محیط زیست و با مشارکت تمامی ذینفعان دولتی و غیر دولتی و محلی، برنامه مدیریت جامع نوشته و تصویب شده است که در این برنامه ها به تمامی الزامات فنی حفاظتی و نیز بهره برداری اقتصادی و گردشگری پرداخته شده است که بی توجهی به آنها و صرفا پرداختن به یک تفاهم نامه دوجانبه بین آن دو دستگاه، سرمایه سوزی و موازی کاری و تکرار تجربیات گذشته خواهد بود.

۶- گسترش ظرفیت های گردشگری در کشور نه تنها امری پسندیده بلکه لازم نیز هست و بعید می دانم هیچ دغدغه مند محیط زیستی با این موضوع مخالفت داشته باشد به شرط آنکه اولا اصول توسعه پایدار و نگاه بلند مدت و توجه به ظرفیت زیستی بر آن حاکم باشد و ثانیا انتظار نداشته باشیم که جبران تمامی کاستی هایی که سالها در زمینه سرمایه گذاری بخش‌های دیگر و رشد اقتصادی، اشتغال، تفریح و سرگمی، فرهنگسازی و اجتماع و …. داشته ایم را با خرج کردن از کیسه طبیعت و محیط زیست جبران کنیم.

با توجه به اینکه گفته شده است در مدت دو هفته شیوه نامه اجرایی این تفاهم نامه ابلاغ می‌شود فارغ از بحث رودخانه‌ها و دریاچه‌ سد‌ها که امید آن می‌رود این دو دستگاه در اجرای طرح های گردشگری خردمندانه موفق باشند، لازم است از یک سو سازمان حفاظت محیط زیست به عنوان متولی تالاب های کشور از حیثیت این سازمان دفاع کرده و به شکل مناسب به موضوع ورود پیدا کند و اجازه دخل و تصرف یک‌جانبه دستگاههای دیگر در عرصه های تحت مدیریت این خود را ندهد، از سوی دیگر انتظار می رود شبکه ملی تشکل های محیط زیستی نه تنها این موضوع را از سازمان حفاظت محیط زیست مطالبه کند، بلکه از بستر ارتباطی خود با وزارت نیرو و سازمان میراث فرهنگی نیز بهره برده و این دو دستگاه را به اهمیت محیط زیستی تالاب ها و پیچیدگی های تصمیم گیری در این زمینه آگاه کرده و اولویت محیط زیستی در این عرصه ها را طلب کنند.

ارجاع ها:

۱- مصاحبه وزیر نیرو در بخش خبری ساعت ۲۱ شبکه یک سیما

۲- پایگاه اطلاع رسانی ‌دولت

۳- خبرگزاری ایسنا

?حمید اخوان

لینک کوتاه : http://gilfam.ir/?p=5630